Vietnamca’da Olmazsa Olmaz 4 Fiil: **Làm**, **Có**, **Nói**, **Là** ile Tanışın

Merhaba sevgili öğrencim! Bugün sınıfı boşver, mutfağa iniyoruz. Neden mi? Çünkü Vietnamca’nın temel fiilleri, bir yemeğin ana malzemeleri gibidir. Tuzu, biberi, balı ve eti olmadan yemek olmaz; làm (yapmak), có (sahip olmak), nói (söylemek) ve là (olmak) olmadan da cümle kurmak neredeyse imkânsız. Bu dört fiil, günlük konuşmanın yüzde seksenini sırtında taşır. Düşünsene, bir çocuk ilk konuşmaya başladığında ne der? “Anne, có!” (Var!) ya da “Làm gì?” (Ne yapıyorsun?). İşte bu yüzden bu derse “Olmazsa Olmazlar” adını verdim. Hazırsan, hadi bu dört sihirli kelimeyi birlikte çözelim. Unutma, bu fiilleri ne kadar iyi kavrarsan, sokakta bir Vietnamlı ile sohbet etmen o kadar kolay olur. Hadi başlayalım!

1. Là – “Olmak” Fiilinin Sırrı

Vietnamca’da “olmak” fiili İngilizce’deki gibi dert değildir. Là dedin mi, iki şeyi birbirine bağlarsın. Ama dikkat! Türkçe’de “ben öğretmenim” derken fiil kullanmayız. Vietnamca’da ise “Tôi là giáo viên” (Ben öğretmenim) derken là şart. Bu, cümlenin yapıştırıcısıdır. Örneğin, bir arkadaşın sana “Sen kimsin?” diye sorarsa, “Tôi là Linh” dersin. İşin güzel tarafı, là hiç çekimlenmez; zamana göre değişmez. Geçmişte de “Tôi là sinh viên” (Ben öğrenciydim), gelecekte de aynıdır. Bu, Türkçe’deki “idi” eklerinden kurtulmak demek. Küçük bir tüyo: Là bazen cümle sonunda vurgu için de kullanılır. Mesela “Tôi là người Việt Nam” derken gururla söylersin, “Ben Vietnamlıyım!” gibi. Bu fiili öğrendiğinde, kendini tanıtmanın kapısını açmış olursun.

2. Có – Sahip Olmanın Anahtarı

“Var” ya da “sahip olmak” demek istiyorsan, có tam senlik. Ama bu fiil sadece mülkiyet için değil; varlık bildirmek için de kullanılır. Örneğin, “Tôi có một câu hỏi” (Bir sorum var) derken sorunun varlığını belirtirsin. Ya da bir kafede otururken garsona “Cho tôi một ly cà phê, được không?” dersin, o da “Có, thưa anh” (Evet, beyefendi) der. İşte có burada “evet” anlamında bile karşına çıkar! Ayrıca có ile olumsuzluk da kolaydır: “Tôi không có tiền” (Param yok). Burada không (hayır) kelimesiyle birlikte kullanılır. Dikkat et, có her zaman bir şeyin “mevcut olduğunu” söyler. Yani birine “Saatin var mı?” diye sormak istersen, “Anh có đồng hồ không?” dersin. Bu soru kalıbı, günlük hayatta sürekli lazım olur. Có’yu öğrendiğinde, pazarda fiyat sormaktan tut, arkadaşınla plan yapmaya kadar her yerde kullanırsın.

3. Làm – Eylemin Kalbi