Tú mu, usted mu? İspanyolcada hitap etmenin incelikleri

Merhaba, ben Lucía. Yıllardır Türklere İspanyolca öğretiyorum ve şunu net söyleyeyim: en çok takıldığınız konu fiil çekimleri değil, kime nasıl hitap edeceğiniz. Çünkü Türkçede «sen» ve «siz» var ama İspanyolcada bu ayrım çok daha fazla duygu ve mesafe taşıyor. Bir mağazada ¿Cómo estás? derseniz samimi, ¿Cómo está? derseniz saygılı olursunuz — ama yanlış kişiye yanlışını söylerseniz ya soğuk ya da laubali görünürsünüz. Bugün bu ikilemi masaya yatırıyoruz: tú, usted, vosotros ve ustedes. Korkmayın, mantığı bir kez oturunca gerisi kendiliğinden geliyor.

Temel kural: yakınlık mı, mesafe mi?

İspanyolcanın kalbinde bir soru yatar: karşındakiyle aramda ne kadar mesafe var? Tú yakınlık, samimiyet, yaşıt olma ve eşitlik demek. Usted ise saygı, mesafe, yaş farkı veya resmiyet demek. Türkçedeki «sen/siz» ayrımına benziyor ama birebir değil. Türkçede patronunuza «siz» dersiniz, İspanyolcada da çoğu zaman usted dersiniz. Ama İspanyada bir mağazaya girip satıcıya tú demek gayet normaldir; Meksika'da ise aynı durumda usted beklenir. Yani coğrafya da işin içine giriyor.

Fiiller nasıl değişiyor?

İşin güzel tarafı: usted gramer olarak üçüncü tekil şahıs gibi çekilir. Yani tú ile usted arasındaki fark sadece bir harfte gizli. Şu tabloya bakın:

Gördüğünüz gibi tú hablas derken «s» var, usted habla derken yok. Türk öğrencilerin en klasik hatası: resmi konuşurken fiili tú ile çekip sadece zamiri değiştirmek. Usted hablas demek kulağa çok tuhaf gelir. Doğrusu usted habla.

Türkçe konuşanların tuzakları

Birinci tuzak: «siz» kelimesini görünce otomatik çoğul düşünmek. Ama usted tek bir kişiye söylenir, sadece resmidir. İkinci tuzak: samimiyet göstermek için herkese tú demek. İspanyolcada yaşlı birine tú demek saygısızlık sayılabilir. Üçüncü tuzak: vosotros ile ustedes karıştırmak. İspanyada arkadaş grubunuza vosotros dersiniz, ama Latin Amerikada bu kelime neredeyse hiç kullanılmaz; orada herkes için ustedes derler.