Rusçada Olmazsa Olmaz 4 Fiil: Hayatın İskeleti

Rusça öğrenmeye başladığında karşına çıkan ilk cümlelerde hep aynı mis

afirleri görürsün: быть (olmak), иметь (sahip olmak), делать (yapmak) ve говорить (konuşmak). Bu dört fiil, tıpkı bir evin kolonları gibi, dilin tüm yükünü taşır. Onları avucunun içi gibi bilmeden ne bir sohbeti sürdürebilirsin ne de bir gününü anlatabilirsin. Ben Galina, yıllardır Türk öğrencilere Rusça öğretiyorum ve şunu net söyleyebilirim: Bu fiilleri sadece ezberlemek yetmez, onlarla yaşamak gerekir. Mesela sabah uyanınca ilk işiniz я есть demek değil, doğru formu seçmek olmalı. Çünkü Rusça'da

fiili şimdiki zamanda çoğu zaman gizlidir; bu, Türkçedeki

ve "yok" mantığına hiç benzemez. Hadi bu dört devi birlikte yakından tanıyalım, ama önce şu sahneyi hayal et: Bir Rus pazarında, elinde kocaman bir somun ekmek, Я хочу говорить по-русски! diye bağıran bir turist. İşte bu cesaret, bu yazının sonunda sana da gelecek.

1. быть — Olmak Fiilinin Gizli Dünyası

Rusçada быть fiilinin şimdiki zamanı yoktur. Evet, doğru duydun! "Ben öğretmenim" demek için я учитель dersin, araya hiçbir fiil koymazsın. Ama geçmiş zamanda был, была, было formları karşına çıkar. Örneğin: "Dün evdeydim" → Я был дома. Gelecek zamanda ise буду kullanılır: "Yarın evde olacağım" → Я буду дома. Bu fiil, tıpkı bir bukalemun gibi zamana göre renk değiştirir. Türkçedeki "olmak" ile kıyasladığında, Rusçada bu fiilin daha çok "var olma" hali olduğunu görürsün. Mesela У меня есть книга cümlesi aslında "Bende kitap var" demektir; "kitaba sahibim" değil. Bu ince fark, Rus mantığının temelini oluşturur.

2. иметь — Sahip Olmanın İncelikleri

İşin ilginç yanı, Ruslar günlük konuşmada иметь fiilini neredeyse hiç kullanmaz! Onun yerine у меня есть (bende var) kalıbını tercih ederler. Yani "Bir arabam var" demek için У меня есть машина dersin. Bu, Türkçedeki "bende araba var" yapısına çok benzer, ama Rusçada bu kalıp neredeyse tek geçerli yoldur. иметь fiili daha çok resmi yazışmalarda veya deyimlerde karşına çıkar: иметь в виду (aklında tutmak) gibi. Bu yüzden sana tavsiyem: Bu fiili ezberle ama günlük konuşmada у меня есть kalıbını otomatikleştir. Bir de şu inceliği kaçırma: "Sahip olmak" fiiliyle kurulan sorularda есть kelimesi düşebilir: У тебя есть вопрос? yerine bazen У тебя вопрос? duyarsın. Bu, dilin doğal akışında sıkça görülen bir kısaltmadır.