Sen mi, Siz mi? Portekizcede Hitap Etmenin İncelikleri

Türkçede «sen» ve «siz» ayrımı kulağımıza çok tanıdık gelir; ama Portekizceye geçince işler karışır. Çünkü Portekizce, Türkçedeki gibi tek bir «siz» ile kurtulmaz — karşınızdakinin kim olduğuna, nerede olduğunuza ve hatta Brezilya'da mı yoksa Portekiz'de mi konuştuğunuza göre değişir. Öğrencilerim Ana'nın ilk haftasında sık sık şunu soruyor: «Öğretmenim, kime

, kime senhor diyeceğim?» Cevap, sandığınızdan hem daha basit hem daha kurnaz. Gelin, bu labirenti birlikte düz bir yola çevirelim; sonunda ile o senhor arasındaki o ince çizgiyi net göreceksiniz.

Temel Kural: Portekizce «Sen»i Neredeyse Kaybetti

Portekizcenin en büyük sürprizi şu: günlük konuşmada tu (sen) bazı bölgelerde yaşasa da, Brezilya'nın büyük kısmında insanlar birbirine

diyor. Ama dikkat — teknik olarak «sen» demek isteseniz de fiili üçüncü tekil şahısla çekilir. Yani você fala deriz, tu falas değil. Bu, Türkçe konuşan için ilk büyük tuzak: kafanızda «sen» diyorsunuz, ağzınızdan üçüncü şahıs çıkıyor.

Gördüğünüz gibi vocês, Türkçedeki «siz»in samimi çoğuludur — arkadaş grubuna, yaşıtlara rahatça kullanılır. Resmiyet istiyorsanız oyun tamamen değişir.

Resmi Hitap: O Senhor ve A Senhora

Bir patrona, yaşlı bir komşuya ya da yeni tanıştığınız birine seslenirken você biraz fazla laubali kaçar. İşte burada o senhor (beyefendi/siz) ve a senhora (hanımefendi/siz) devreye girer. Bunlar sadece birer kelime değil; cümlenin tamamını resmi bir tona bürür.

::say O senhor poderia me ajudar, por favor?

Bu cümlede o senhor kullanmak, Türkçedeki «Siz bana yardım edebilir misiniz?» tonunu taşır. Aynı cümleyi Você pode me ajudar? diye kurarsanız, samimi ama biraz rahat bir hava verirsiniz. İkisi de doğru — mesele kime söylediğiniz.

Türkçe Konuşanların Klasik Hataları

En sık gördüğüm hata, você ile tu fiil çekimlerini karıştırmak. «Sen gidiyorsun» demek isteyip tu vai diyen öğrenciler var — bu Brezilya'da kulağa tuhaf gelir, çünkü tu kullanılırsa fiil tu vais olmalı. Bir diğer tuzak: resmi hitapta o senhor yerine sadece senhor demek. Kelime yalnız başına kullanılınca bazen kaba duyulabilir; artikelli hâli o senhor çok daha nazik.

::say A senhora gostaria de um café?

Bir de şu var: Türkçede «siz» hem tek kişiye hem gruba hitap eder. Portekizcede bu iki iş ayrı kelimelere bölünür — tek kişiye resmi o senhor, gruba vocês. Bu yüzden «Siz nerede oturuyorsunuz?» cümlesini çevirirken önce kaç kişiye sorduğunuza karar vermelisiniz.