Gramer Tuzakları: Türkçe Düşünüp Japonca Konuşurken Neden Yanlış Anlaşılıyorsunuz?

Öğrencilerimle ilk derste hep aynı şeyi yaşıyorum. Öğrenci grameri kusursuz kuruyor, kelimeler doğru, fiil çekimi yerinde — ama karşıdaki Japon bir anda durup gözlerini kısıyor. Çünkü cümle gramatik olarak doğru ama doğal değil. Türkçe ile Japonca, cümle yapısı bakımından birbirine çok yakın görünür: ikisi de özne-nesne-fiil sırasını kullanır, ikisi de eklerle çalışır. Bu benzerlik bize güven verir, sonra da en büyük tuzağımız olur. Çünkü Türkçe, birçok anlamı tonlama, vurgu ve bağlam üzerinden taşır; Japonca ise aynı anlamı parçacıklar, yardımcı fiiller ve kalıplar üzerinden kodlar. Yani siz Türkçedeki o ince ayarı Japoncaya taşımaya çalıştığınızda, karşı taraf duymadığı bir şeyi arıyor ve cümle kulağına «eksik» ya da «fazla iddialı» geliyor.

Neden «Doğru» ≠ «Doğal»?

Türkçede «Geliyor musun?» derken ses tonunu yükseltirsin, iş biter. Japoncada aynı soru için

(kimasu ka) mi, (kuru?) mu, yoksa (irasshaimasu ka) mı diyeceğin, kime ve hangi ortamda konuştuğuna bağlıdır. Üçü de «geliyor musun» demek, ama biri patrona, biri arkadaşa, biri çok resmî birine gider. Türkçede bu farkı tonlama yapar; Japoncada fiilin kendisi değişir. İşte ilk tuzağımız burada: biz tonlamayı Japoncaya taşıyamayız, çünkü Japonca tonlamaya değil, kalıba güvenir.

::say 来ますか

4 Gramer Tuzağı: Türkçe Düşün, Japonca Konuş

Aşağıdaki tablo, en sık yaptığımız dört hatayı gösteriyor. Sol tarafta Türkçe mantığımız, ortada doğru Japonca, sağda ise bizim sık ürettiğimiz «doğru ama tuhaf» versiyon.

Birinci tuzak: 〜たい ile 欲しい karışıklığı. Türkçede «su içmek istiyorum» derken fiile «istemek» ekleriz. Japoncada fiil için 〜たい, isim için 〜が欲しい kullanılır. 水が飲みたい doğru, ama 水が欲しい dersen «su istiyorum» olur, «içmek istiyorum» değil.

::say 水が飲みたいです

İkinci tuzak: soru tonlaması. Türkçede «Gidiyorsun?» diye sesi yükseltiriz. Japoncada cümle sonuna か gelir, ama samimi konuşmada か kaba duyulabilir; arkadaşlar arasında 〜の？ daha yumuşaktır. Yani aynı soru, iki farklı sosyal mesafe taşır.

Neyi Duyuyorlar, Ne Demek İstedik?

Japon bir dinleyici, sizin cümlenizdeki parçacık eksikliğini hemen fark eder. Siz «konuşuyorum» derken 話しています (hanashite imasu) demek yerine 話す (hanasu) derseniz, o bunu «şu an konuşuyor» değil, «konuşur (genel bir alışkanlık)» olarak algılar. Türkçede zamanı fiil çekimi taşır; Japoncada 〜ている kalıbı süreklilik katar. Bu kalıbı atlarsanız, cümleniz gramer olarak yanlış olmaz ama anlam kayar.

::say 今、話しています