Japoncada Birebir Çevrilemeyen 5 İfade: Kelime Kelime Çevirirsen Komik Duruma Düşersin!

Merhaba! Ben Yuki. Dillerin en eğlenceli ve en çıldırtıcı yanı, bazı ifadelerin birebir çeviriye asla izin vermemesidir. Türkçede

deriz; Japoncada ise bunun karşılığı olarak 身の程を知る (mi no hodo wo shiru) yani

derler. Aynı fikir, bambaşka bir görüntü! Peki ya bir Japon arkadaşın sana 頭に来る (atama ni kuru) derse? Kelime kelime çevirirsen

gibi saçma bir anlam çıkar, ama aslında çok sinirleniyorum demektir. İşte bu yüzden deyimleri öğrenmek, dili konuşmaktan daha çok kültürü anlamaktır. Bu yazıda, birebir çeviriyle asla çözemeyeceğin ama günlük hayatta sürekli duyacağın 5 Japonca ifadeyi, nasıl akılda tutacağını ve ne zaman kullanacağını konuşacağız.

1. Vücut Parçalarıyla Düşünmek: 頭に来る ve Arkadaşları

Japonlar duyguları çoğunlukla vücut parçalarıyla anlatır. Öfke için 頭に来る (atama ni kuru) ifadesini kullanırız. "Kafana bir şey gelmesi" fikri bize garip gelse de, "kan beynine sıçramak" gibi düşünebilirsin. Mesela trafikte sıkıştığında: "Ah, yine kırmızı ışık! 頭に来るなあ" diyebilirsin. Bir de 足を洗う (ashi wo arau) var ki bu "ayak yıkamak" değil, "kötü bir alışkanlığı ya da işi bırakmak" demektir. Eskiden suçluların hapisten çıkınca ayaklarını yıkamasından gelir. Türkçedeki "el etek çekmek" ile birebir örtüşür! Bu ifadeleri öğrenmenin en iyi yolu, onları bir hikayeye bağlamak. Gözünün önüne getir: Bir yakuza filminde adam kötü yola veda edip 足を洗う diyor. Sahne aklında kaldı mı? İşte bu, hafıza sarayın!

2. Yemek Kültüründen Gelen Deyimler: 餅は餅屋

Japon mutfağı, deyimlerin ana kaynağıdır. 餅は餅屋 (Mochi wa mochi-ya) demek, "mochi (pirinç keki) en iyi mochi ustasından alınır" demektir. Yani "her işin ustası ayrıdır" ya da "işini ehline bırak" anlamına gelir. Bilgisayarın bozulduğunda arkadaşın tamir etmeye kalkarsa, gülümseyerek "餅は餅屋 diye boşuna dememişler" diyebilirsin. Bir de 出前館 (demae-kan) gibi modern kelimeler var ama asıl mesele şu: Bu deyimi unutmamak için mochi'nin yapışkanlığını düşün. Nasıl ki mochi her yerde iyi yapılmıyorsa, işler de herkese emanet edilmez. Görsel hafızanı kullan: Bir mochi dükkanında, elinde tornavida ile bilgisayar tamir etmeye çalışan bir usta hayal et. Komik, değil mi? İşte bu görüntü, deyimi beynine kazır.

3. Duyguların Rengi: 腹が立つ ve 気が利く

Japoncada öfke ve incelik, yine vücut ve doğa metaforlarıyla anlatılır. 腹が立つ (Hara ga tatsu) demek, "midesi/ karnı kalkmak" demektir. Bu, öfkelendiğinde karnında bir şeylerin kıpırdadığını hissetmekten gelir. Türkçedeki "içi içini yemek" ile benzer bir his. Öte yandan, birisi çok anlayışlı ve ince düşünceliyse ona 気が利く (ki ga kiku) deriz. "Ruhu/enerjisi işliyor" gibi bir anlamı var. Bir arkadaşın sana hiç sormadan kahve getirdiyse, 気が利くね！ diyerek onu övebilirsin. Bu iki ifadeyi birbirine karıştırmamak için zıtlık tekniğini kullan: 腹が立つ = öfke (kırmızı, sıcak), 気が利く = incelik (mavi, serin). Renkleri ve hisleri eşleştir.

4. Doğadan İlham Alan İfadeler: 猫の手も借りたい