Sen mi, Lei mi? İtalyancada Hitap Etmenin İnce Ayarı

Öğrencilerim İtalya'ya ilk adım attıklarında en çok şu cümleyle geliyor: "Giulia, markette adama tu dedim, bir tuhaf baktı." Evet, baktı — çünkü İtalyancada hitap sadece bir kelime seçimi değil, bir mesafe ayarı. Türkçede biz bu işi büyük ölçüde sen ve siz ile çözeriz; İtalyancada ise karşımıza tu ve Lei çıkar ve bu ikisi arasındaki çizgi bizim alıştığımızdan çok daha keskin. Yanlış tarafa basarsan ya fazla laubali ya da fazla soğuk görünürsün. Bugün bu çizgiyi birlikte çizeceğiz, çünkü bir kez oturdu mu gerisi kendiliğinden geliyor.

Temel kural: tu samimiyet, Lei mesafe

İtalyancada tu tekil "sen"dir ve samimi, eşit, yaşıt ilişkilerde kullanılır: arkadaşlar, aile, sevgililer, çocuklar, aynı yaştaki iş arkadaşları. Lei ise tekil "siz"dir — ama dikkat, buradaki Lei büyük harfle yazılır çünkü aslında "o (kadın)" zamirinden türemiştir. Yani bir profesöre, patrona, yaşlı bir komşuya, yeni tanıştığın birine Lei ile hitap edersin.

İşin güzel yanı: Lei her zaman üçüncü tekil şahıs çekimiyle gider. Bu yüzden fiil çekimini ayrıca öğrenmene gerek yok, sadece "o" gibi konuşuyorsun.

Fiil çekimi: aynı fiil, iki dünya

En sık kullanılan fiillerde fark hemen görünür. essere (olmak) ve avere (sahip olmak) ile başlayalım:

Gördüğün gibi Lei çekimi, üçüncü tekil şahısla birebir aynı. Yani Lei è ile lui è arasında hiçbir fark yok — bağlam her şeyi belirliyor.

Türkçe konuşanların üç klasik tuzağı

Birincisi: Türkçede "siz" hem tekil hem çoğul olduğu için, İtalyancada da Lei'yi çoğul sanma tuzağı. Hayır — Lei sadece tek bir kişiye resmî hitaptır. Çoğul "siz" ise voi'dir ve samimi çoğuldur.

İkincisi: Lei ile konuşurken fiili üçüncü tekil yapıp zamiri unutmak. İtalyancada zamir genelde düşer ama resmî hitapta Lei'yi başta bir kez söylemek nezaket sinyali verir.

Üçüncüsü: karışık kullanım. Bir cümlede tu, diğerinde Lei — bu İtalyanların kulağına çok batar.

Ne zaman tu'ya geçilir?