İtalyan Mizahının Şifresi: "Parlare del più e del meno" ve O Meşhur Fıkra

Öğrencilerim bana sık sık "Giulia, İtalyanlar neden bu kadar çok el hareketi yapıyor?" diye soruyor. Cevabım hep aynı: çünkü bizim dilimiz sadece ağızdan çıkmıyor, tüm bedenle konuşuyoruz. Ama bugün size el hareketlerinden değil, İtalyan mizahının tam kalbinde duran bir deyimden bahsedeceğim:

. Kelime kelime çevirisi "en fazlasından ve en azından konuşmak" gibi absürt bir şey, ama gerçek anlamı çok daha keyifli: "havadan sudan konuşmak", "lafı uzatmak". İtalyanlar bir kafede oturup saatlerce yapabilirler ve bu, bizim kültürümüzde neredeyse kutsal bir ritüeldir. Şimdi bu deyimin neden bu kadar önemli olduğunu ve İtalyan fıkralarının mantığını birlikte çözelim.

Deyimin Dilbilgisel Anatomisi

yapısı, İtalyanca'da "di" edatının artikelli hali olan del ile kurulur. Buradaki ve meno, "daha fazla" ve "daha az" anlamlarına gelir ama burada mecazi olarak "önemli-önemsiz her şey" demek ister. Yani İtalyan, "her şeyden biraz konuşalım" derken aslında "hiçbir şeyden ciddi ciddi konuşmayalım" demiş olur. Bu ironi, İtalyan mizahının temel taşıdır.

Görüyorsunuz, İtalyanca'da "sohbet etmek" bile bir eylem fiiliyle, bir "yapıştırma" hareketiyle anlatılıyor. Attaccare bottone, tanımadığın biriyle konuşmaya başlamak anlamına gelir ve genelde biraz da "yapışkan" bir durumdur. Tıpkı İtalyanların ünlü chiacchiere (boş sohbet) kültürü gibi.

İtalya'nın Meşhur Bölgesel Fıkrası: Carabinieri

İtalyan mizahını anlamak için carabinieri fıkralarını bilmek şart. Türkiye'deki "Temel" fıkralarının İtalya'daki karşılığı gibi düşünün: biraz saf, biraz sakar ama her zaman iyi niyetli askerler. İşte klasik bir örnek:

::say Un carabiniere vede un cartello: "Vietato l'ingresso". Allora chiama il collega e dice: "Non possiamo entrare, c'è scritto che è vietato l'ingresso."

Türkçesi: "Bir carabiniere 'Giriş yasaktır' yazan bir tabela görür. Hemen meslektaşını arar ve der: 'Giremeyiz, girişin yasak olduğu yazıyor.'" Fıkranın komik tarafı, askerin tabelayı okuyup yasağı anlaması ama yine de birine sorma ihtiyacı duymasıdır. Bu, İtalyan bürokrasisine ve otoriteye duyulan o hafif alaycı mesafeyi yansıtır.

Dilbilgisi Tuzağı: "Vietato" ve Edilgen Yapı

Fıkradaki Vietato l'ingresso kalıbı, İtalyanca'daki edilgen (passivo) yapının tipik bir örneğidir. Vietare fiili "yasaklamak" demektir; Vietato ise "yasaklanmış" anlamına gelen geçmiş zaman ortacıdır (participio passato). Tabelalarda genelde özne belirtilmez, çünkü yasağı koyan kişi değil, yasağın kendisi önemlidir.