Grammatica che suona strana: Türklerin İtalyancada sık düştüğü 4 tuzak

Öğrencilerim bana sık sık «Ama ben doğru yazdım, neden İtalyan bana tuhaf bakıyor?» diye soruyor. Haklılar — cümle gramatik olarak kusursuz olabilir, ama bir İtalyan kulağı onu duyduğunda hemen bir yabancı olduğunu anlar. Sebep şu: Türkçe, cümleye yüklediği anlamı çoğu zaman eklerle, vurguyla ve kelime sırasıyla taşır. İtalyanca ise aynı anlamı çoğu zaman articolo, ausiliare ve accordo gibi yapılarla taşır. Yani «doğru» ile «doğal» arasındaki fark, çoğu zaman tek bir kelimenin varlığı ya da yokluğudur. Mesela bir öğrencim az önce şöyle dedi: Ho comprato libro nuovo ieri. Anlam net, fiil doğru, zaman doğru — ama İtalyan kulağı için orada bir boşluk var: Ho comprato il libro nuovo ieri. İşte bugün tam olarak bu boşlukları konuşacağız.

1. Neden «doğru» ≠ «doğal»?

Türkçede «Kitabı aldım» derken belirli nesneyi zaten belirtirsiniz; ayrı bir artikel gerekmez. İtalyancada ise artikel, o nesnenin bilinen mi yoksa yeni mi olduğunu söyler. Türk öğrenci içgüdüsel olarak artikel atlar, çünkü L1'de o bilgi zaten başka bir yerden gelir. İtalyan ise artikel eksikse cümleyi ya telegraf gibi ya da çocuk konuşması gibi duyar.

2. Dört gramer tuzağı

Tuzak 1 — Artikel eksikliği. Yukarıda gördüğünüz gibi, İtalyanca neredeyse her ismin önüne bir şey ister.

Tuzak 2 — Essere mi, avere mi? Türkçede «gittim» ve «yorgunum» aynı yardımcı fiille kurulmaz; İtalyancada hareket ve değişim fiilleri essere alır, çoğu geçişli fiil avere alır. Öğrencilerim Ho andato a Roma der — kulağa çok yabancı gelir. Doğrusu: Sono andato a Roma.

Tuzak 3 — Piacere mantığı. Türkçe «Kitabı seviyorum» der: özne benim. İtalyanca ise «Kitap bana hoş geliyor» der: özne kitap. Yani Mi piace il libro, ama çoğulda Mi piacciono i libri. Öğrenci Io piaccio il libro derse, İtalyan «Sen kitaba hoş geliyorsun?» diye anlar — komik ama yanlış.

Türkçede fiil zaten kişiyi taşır, biz de zamiri çoğu zaman söyleriz. İtalyancada fiil kişiyi taşır, zamir ise vurgu demektir. Io mangio la pizza demek «Ben (özellikle ben) pizza yiyorum» gibi tınlar. Normal cümle: Mangio la pizza.

3. İtalyan ne duyar, öğrenci ne demek ister?

4. Tipik bir hatayı birlikte çözelim