Meme’ler Neden Anlamını Kaybeder: Türkçe-Endonezce Çeviride Komik Fiyaskolar

Merhaba sevgili GoTxt öğrencileri! Ben Dewi. Bugün sizlerle dil öğrenirken en çok keyif aldığım ama bir o kadar da güldüğüm bir konuyu konuşacağız: mizahın ve meme’lerin diller arası yolculuğu. Hepimiz biliyoruz ki bir şakayı anlamak, o dilin kültürünü ve inceliklerini bilmeyi gerektirir. Peki ya bir Türkçe fıkrayı ya da internet mizahını Endonezceye birebir çevirdiğimizde ne olur? Çoğu zaman ortalık karışır! Mesela bir arkadaşınıza

demek istediniz diyelim. Endonezceye birebir çevirirseniz **

** dersiniz. Bu, kelimenin tam anlamıyla "Ayağını dikkatli al" demek. Karşınızdaki kişi muhtemelen yere bakıp ne yapması gerektiğini düşünecektir, oysa siz ona "Dikkatli ol, başın belaya girmesin" demek istemiştiniz. İşte tam da bu yüzden bugün, penerjemahan harfiah yani "harfi harfine çeviri" nin mizahı nasıl katlettiğini konuşacağız. Hazırsanız, kahkahalarla dolu bu dil yolculuğuna başlayalım!

Endonezce Mizahın Temeli: Kelucuan ve Kültürel Kodlar

Endonezce öğrenirken fark edeceğiniz ilk şey, mizahın büyük ölçüde kelucuan (komiklik) kavramına ve günlük hayattaki esnekliğe dayandığıdır. Türkçedeki gibi "espri" yapmak için genellikle kalıplaşmış söz oyunları yerine, durum komikleri ve abartılı ifadeler kullanılır. Örneğin, bir Endonezyalı bir şeye çok şaşırdığında "Kaget aku!" der. Bu, "Şok oldum!" demektir. Ama bunu Türkçeye "Beni korkuttun!" diye çevirirseniz, karşıdaki kişi gerçekten korktuğunuzu zannedebilir. Mizahın sırrı, kelimelerin ardındaki duyguyu yakalamaktır. Türkçedeki "Eşek hoşaftan ne anlar?" sözünü düşünün. Endonezceye "Apa yang dimengerti keledai tentang manisan?" diye çevirirseniz, bu sadece kafa karışıklığı yaratır. Oysa Endonezcede bunun karşılığı olarak "Seperti kerbau ditusuk hidungnya" (Burnundan tutulmuş manda gibi) gibi farklı bir deyim kullanılır. Yani mizahı çevirmek, sadece kelimeleri değil, kültürel çağrışımları da çevirmektir.

İnternet Şakaları ve Meme Lucu Çevirisi

İnternet çağında yaşıyoruz ve meme lucu (komik meme) paylaşmak artık evrensel bir dil. Ama işin içine çeviri girdiğinde işler sarpa sarıyor. Türkiye'deki meşhur "Kardeşim sen iyi misin?" meme'ini Endonezceye "Saudaraku, kamu baik-baik saja?" diye çevirdiğinizi düşünün. Bu, Endonezyalı birine çok tuhaf ve resmi gelebilir. Çünkü Endonezcede günlük konuşmada "kardeşim" yerine daha çok "bro", "sob" veya "kawan" kullanılır. Birebir çeviri, memenin samimi ve komik havasını tamamen öldürür. Aynı şekilde, Türkçedeki "Beni böyle bilin" sözünü Endonezceye "Kenali aku seperti ini" diye çevirmek yerine, Endonezyalıların sıklıkla kullandığı "Begitulah aku" ifadesini kullanmak çok daha doğal ve komiktir. Mizahı çevirirken amacımız kelimeleri birebir eşleştirmek değil, aynı duyguyu ve kahkahayı hedef dilde yeniden yaratmaktır. Bu yüzden bir memeyi çevirirken kendinize şu soruyu sorun: "Bu şaka Endonezyalı birine yapılsa, o da güler mi?" Cevap hayırsa, muhtemelen çeviriyi biraz daha esnetmeniz gerekiyor demektir.

Deyimler ve Atasözleri: Peribahasa ile Dans