Sen mi, siz mi? Endonezcede hitap etmenin incelikleri

Endonezce öğrenmeye başlayan öğrencilerimin çoğu ilk hafta aynı şeyi soruyor: "Hocam, bu dilde sen mi diyeyim, siz mi?" Haklı bir soru, çünkü Türkçede kafamızda net bir harita var: sen samimi, siz resmi. Endonezcede ise işler biraz daha renkli. Bu dilde kamu da var, Anda da var, hatta kalian diye bir şey de var. Üstelik bir de Bapak ve Ibu meselesi var ki, bunlar sadece "baba" ve "anne" demek değil. Bugün bu haritayı birlikte çıkaracağız; çünkü yanlış zamir seçimi Endonezyada sizi ya fazla küstah ya da fazla mesafeli gösterebilir.

Kamu: Arkadaşlar arasında doğal seçim

Kamu, Endonezcenin en yaygın "sen" zamiridir. Aynı yaştaki arkadaşlar, kardeşler, sevgililer ve yakın iş arkadaşları arasında rahatça kullanılır. Ama dikkat: kamu kelimesini bir üst amirinize ya da tanımadığınız yaşlı birine söylerseniz, o kişi bunu küçümseme olarak algılayabilir. Türkçede "sen" demek bazen sadece samimiyet göstergesiyken, Endonezcede kamu doğrudan bir statü beyanıdır.

Peki kamu nerede kullanılmaz? Resmi toplantılarda, banka gişesinde, doktor muayenehanesinde. Oralarda cümlenin öznesini tamamen düşürmek ya da Anda demek çok daha güvenli.

Anda: Güvenli ama mesafeli

Anda, Endonezcenin resmi "siz"idir. Reklamlarda, kullanım kılavuzlarında, resmi yazışmalarda ve yabancılarla konuşurken neredeyse her zaman Anda görürsünüz. İyi haber: Anda hemen hemen her durumda kabul edilebilir. Kötü haber: günlük samimi konuşmada Anda kullanmak, sanki karşınızdakiyle aranıza görünmez bir cam duvar koymak gibi hissettirir.

Türkçe konuşanların en sık yaptığı hata şu: "Nasıl olsa resmi, o zaman her yerde Anda diyeyim." Sonuç? Kafenizde garsonla Anda diye konuşursanız, garson bir an durur, size garip bakar ve muhtemelen o da size Anda diye cevap verir. Ortam buz keser. Oysa Türkçede "siz" bazen sadece nezaket tonudur, Endonezcede Anda ciddi bir mesafe işaretidir.

Bapak, Ibu ve isimle hitap: asıl incelik burada

İşte Endonezcenin Türkçeden en çok ayrıldığı yer burası. Endonezyalılar çoğu zaman zamir yerine unvan veya isim kullanır. Yaşlı bir erkeğe Bapak, yaşlı bir kadına Ibu denir; bu kelimeler "baba" ve "anne" anlamına gelse de saygı unvanı olarak herkese gider. Genç birine ise doğrudan adıyla hitap edilir: Dewi, Budi, Sari.

Yani Endonezcede "sen" demek için illa kamu demek gerekmez. Bazen sadece karşınızdakinin adını söylemek en doğal çözümdür. Bu, Türkçedeki "Ayşe, gelir misin?" kalıbına benzer ama Endonezcede çok daha yaygındır.