Endonezcede "melihat" fiili: görmekten anlamaya giden yol

Merhaba, ben Dewi. Yıllardır Türklere Endonezce öğretiyorum ve şunu net söyleyebilirim: öğrencilerimin çoğu ilk haftalarda fiillerden korkuyor çünkü Türkçedeki gibi çekim bekliyorlar. Ama Endonezce sizi bu konuda şaşırtacak kadar rahatlatıyor. Bugün sınıfta en çok soru aldığım fiillerden birini, melihat'i (görmek) didik didik edeceğiz. Bu fiil sadece

değil; melihat, melihat-lihat, penglihatan gibi türevleriyle günlük konuşmanın tam ortasında duruyor. Bir öğrencim geçen gün bana diye sordu. Cevabı bu yazının içinde saklı. Hazırsanız başlayalım; çünkü bu fiili bir kez kavradığınızda Endonezce cümle kurmak size çok daha doğal gelecek.

Endonezcede fiil çekimi neden bu kadar kolay?

Türkçede «görüyorum, gördüm, göreceğim» diye fiili eğip bükeriz. Endonezcede ise fiil neredeyse hiç değişmez; zamanı ve özneyi cümlenin diğer parçaları taşır. İşte melihat bu sistemin mükemmel bir örneği. Aşağıdaki tabloya bakın: aynı fiil, farklı zamanlar.

Gördüğünüz gibi fiilin kendisi hiç değişmiyor. Saya melihat, kamu melihat, dia melihat — hepsi aynı. Bu, Türk öğrenciler için hem büyük bir rahatlama hem de büyük bir tuzak; çünkü zaman işaretçisini unutursanız cümleniz havada kalır.

En sık yapılan üç hata

Türkçe düşünen beynimiz Endonezceye geçerken otomatik olarak ekler uyduruyor. İşte sınıfta en çok gördüğüm üç hata:

Bir de meşhur karışıklık var: melihat (görmek) ile menonton (izlemek). Film «görülmez», «izlenir». Yani Saya menonton film doğru, Saya melihat film ise «filmi gördüm» gibi tuhaf kaçar. Bir öğrencim bir keresinde konsere gidip Saya melihat konser demişti; arkadaşları onun konseri «gözüyle tarayıp geçtiğini» düşünmüş. Küçük bir nüans, büyük bir kahkaha.

Türevler: bir kökten beş kelime

Endonezcenin güzelliği burada: lihat kökünden harika bir kelime ailesi doğuyor. Bunları bir arada öğrenirseniz kelime dağarcığınız katlanır.