Çeviri Şakayı Neden Öldürür? Türkçe’den Fransızca’ya Komik Yolculuklar

Merhaba sevgili GoTxt okurları! Ben Sophie, Fransızca öğretmeniniz. Bugün sizlerle dil öğrenmenin en eğlenceli ama bir o kadar da acımasız gerçeğini konuşacağız: mizah ve çeviri. Hepimiz yaşamışızdır; bir Türk arkadaşımıza Fransızca bir şaka anlatırız, ya da bir Fransız’a Türkçe bir fıkra patlatırız ve karşılığında sadece boş bakışlar alırız. İşte bu yazıda, birebir çevirinin (literal translation) şakaları ve memleri nasıl katlettiğini, ortaya çıkan komik yanlış anlamaları ve aslında doğru olanı nasıl yapabileceğimizi konuşacağız. Hazırsanız, kahvelerinizi alın ve **

** (Neden ayaklarımı kırıyorsun? - yani

) gibi ifadelerin Türkçe karşılıklarını düşünerek okumaya başlayın. Çünkü bugün, kelimelerin birebir çevirisinin bazen ne kadar saçma ve bir o kadar da eğlenceli olabileceğini göreceğiz!

"Ayaklarını Kırmak" mı, "Canını Sıkmak" mı?

Dil öğrenirken en büyük tuzaklardan biri, kelimelerin birebir karşılığını bulup cümleyi olduğu gibi çevirmektir. Mesela Fransızca’da çok kullanılan "casser les pieds" ifadesini ele alalım. Kelime kelime çevirirsek "ayakları kırmak" deriz. Bir Türk’e "Bana ayaklarını kırıyorsun" dediğinizde alacağınız tepkiyi tahmin edebilirsiniz. Oysa bu ifade, Türkçe’deki "canımı sıkıyorsun" veya "başımın etini yiyorsun" anlamına gelir. Aynı şekilde, bir Fransız’a "İçimde kelebekler uçuşuyor" dediğinizde, onun aklına gelen şey romantik bir duygu değil, midesinde uçuşan böcekler olacaktır. Fransızlar bunun yerine "avoir des papillons dans le ventre" (midede kelebekler olmak) derler. İşte bu fark, mizahın ve duygunun dilde nasıl şekillendiğinin en güzel kanıtıdır. Bir dili öğrenirken sadece kelimeleri değil, o dilin kültürel kodlarını da öğrenmek zorundayız.

Memlerin Çeviri Faciası: Kediler ve Ekmekler

İnternet memleri, kültürel bağlamın en yoğun olduğu yerlerdir. Bir memi birebir çevirmek, onun ruhunu öldürmek demektir. Örneğin, Fransız internetinde çok popüler olan "J’ai la flemme" ifadesini düşünün. Bu, "üşeniyorum, hiçbir şey yapmak istemiyorum" anlamına gelen muhteşem bir kelimedir. Türkçe’deki "üşengeçlik" kavramıyla birebir örtüşür ama "flemme" kelimesinin verdiği o rahat ve tembel hissiyatı, "üşeniyorum" kelimesi tam olarak veremez. Bir memde "J’ai la flemme" yazıyorsa, bunu çevirmek yerine Türkçe’deki karşılığı olan "Canım hiçbir şey yapmak istemiyor" gibi bir ifadeyle, hatta belki bir "Uykum var" memiyle değiştirmek daha doğru olur. Aynı şekilde, Türkçe’deki "Olsun, canım sağolsun" ifadesini Fransızca’ya çevirmeye çalıştığınızda, karşınıza "Ça va, tant que je suis en vie" (Sorun değil, yeter ki hayattayım) gibi oldukça dramatik ve komik bir cümle çıkar. Mizah, kültürel bir olgudur ve bir dilden diğerine taşınırken yeniden yaratılması gerekir.

Fransızca’da "Birebir" Çevirinin Komik Sonuçları