Memler Neden Ölür? Bengalce'ye Çevrilen Şakaların Komik Felaketleri

Merhaba sevgili GoTxt okuyucuları! Ben Ananya. Bugün sizlerle dil öğrenirken en çok güldüğümüz, ama aslında en çok düşündüren konuyu konuşacağız: mizahın çevirisi. Hepimiz bir arkadaşımıza komik bir video gönderip

dediğimizde o anki yüz ifadesini biliriz. Çünkü birebir çeviri, yani সরাসরি অনুবাদ (sorasori onubad), çoğu zaman şakanın can damarını keser. Dün öğrencim bana İngilizce'deki

ifadesini আমি হাসতে হাসতে মরে যাচ্ছি (ami hashte hashte more jacchi) diye çevirdi. Bengalce'de bu, "ölüm döşeğindeyim ama hâlâ gülüyorum" gibi trajik bir anlama büründü! İşte tam da bu yüzden bugün, kelimelerin değil, kültürün çevirisini yapmayı öğreneceğiz.

"Karnım Ağrıyor" Mu Dedin, "Göbeğim Düştü" Mü?

Türkçe'de çok güldüğümüzde "göbeğim düştü" deriz. Bu, Bengalce'deki পেট ফেটে যাওয়া (pet fete jawa) yani "karnım çatladı" ifadesine çok benzer. Ama bir öğrencim bu kalıbı birebir çevirip আমার পেট পড়ে গেছে (amar pet porte geche) dediğinde, karşımdaki Bengal asıllı arkadaşım "Neden karnını yere düşürdün, tekrar yerine taktın mı?" diye sormuştu! İşte mizahın sırrı kalıplarda saklıdır. হাসির খোরাক (hashir khorak) yani "gülme malzemesi" dediğimiz şey, iki kültürün ortak noktasını bulmaktır. Türkçe'deki "eşek şakası" yapmak yerine Bengalce'de ঠাট্টা করা (thattha kora) fiilini kullanırız ama bu, "alay etmek"ten daha yumuşaktır. Yani bir şakayı çevirirken kelimeleri değil, o anki ruh halini taşımalısınız.

"Kedi" mi "Bıyık" mı? İnternet Memelerinin Dramı

Geçen gün sınıfta meşhur "This is fine" köpeğinin meme'ini gösterdim. Öğrencilerimden biri hemen Bengalce karşılığını yazdı: এটা ঠিক আছে (eta thik ache). Sonra bu ifadeyi bir arkadaşına gönderdiğinde, arkadaşı "Neyin iyi olduğunu açıklasana, yangın mı söndü?" diye ciddi ciddi sormuş. Çünkü o meme'deki ironi, "her şey yolunda" derken aslında etrafın yanmasıdır. Bengalce'de bu ironiyi vermek için আগুনে পুড়েও শান্তি (agune pureo shanti) yani "yanarken bile huzurlu" gibi bir ifade uydurabilirsiniz. Ama asıl önemli olan, meme'lerin মিমের ভাষা (mimer bhasha) dediğimiz görsel dilidir. Birebir çeviri yaparsanız, "kedi" dersiniz ama "bıyık" anlaşılır. Komik olan şey, internetin evrensel diliyle oynamaktır; yoksa হাস্যরস (hashyorosh) dediğimiz o ince zeka, çeviri sırasında buharlaşıp gider.

Peki Doğrusu Ne? Kültürel Köprü Kurmak

Şimdi gelelim asıl meseleye: Bu komik felaketlerden nasıl ders çıkarırız? Öncelikle şunu kabul edin: রসিকতা (roshikota) yani "nükte" dediğimiz şey, bir kültürün damak tadına göre şekillenir. Türkçe'deki "Nasılsın?" sorusuna "İyiyim, sen nasılsın?" diye cevap vermek kibarlıktır. Ama Bengalce'de bu, আপনি কেমন আছেন? (apni kemon achen?) sorusuna আমি ভালো আছি (ami bhalo acchi) demek, karşınızdakinin "Neden bu kadar resmi konuşuyorsun?" demesine yol açabilir. Mizahı çevirirken "burada neye gülünür?" sorusunu sormalısınız. Mesela Türkçe'deki "Parayı veren düdüğü çalar" atasözünü birebir çevirirseniz, Bengalce'de টাকা দিলে বাঁশি বাজবে (taka dile bashi bajbe) dersiniz, ama bu sadece bir gerçeği söyler, güldürmez. Bunun yerine Bengalce'deki যত গর্জে তত বৃষ্টি হয় না (joto gorje toto brishti hoy na) yani "Ne kadar gök gürlerse o kadar yağmur yağmaz" deyimini kullanırsanız, işte o zaman kahkaha garantidir.