Bengalce’de “Aynen Öyle” Demenin 5 Şaşırtıcı Yolu: Mantıkla Çevrilemeyen İfadeler

Merhaba sevgili dil maceracısı

Bugün sizinle, birebir çevrildiğinde insanı gülümseten, hatta bazen “Bu ne demek şimdi?” dedirten Bengalce ifadelerden bahsedeceğiz. Hepimiz İngilizce’deki “It’s raining cats and dogs” ifadesini duyduğumuzda “kedi ve köpek yağıyor” diye düşünmüşüzdür, değil mi? İşte Bengalce de böyle sürprizlerle dolu. Mesela bir Bengal, size মুখে ফেনা উঠে যাওয়া (mukhe fena uthe jaoa) der. Kelimesi kelimesine çevirirseniz “ağzında köpükler oluşsun” gibi bir şey çıkar. Kulağa korkutucu geliyor, değil mi? Aslında bu, birine “çok konuşup yorulmak” ya da “boş boş konuşmak” anlamında takılmak için kullanılan esprili bir deyim. İşte bu yüzden dil öğrenirken kelime ezberlemek yetmiyor; o dilin রস (ros), yani tadı, zekâsı ve kültürü de gerekiyor. Bu yazıda size bu tür ifadeleri nasıl öğrenebileceğinizi, mantıkla çevirmeye çalışmanın neden işe yaramadığını ve en önemlisi bunları nasıl hafızanıza kazıyacağınızı anlatacağım. Hadi başlayalım, çünkü bu yolculukta gülmekten gözleriniz dolabilir!

1. “Tuz Biber” Demek Yerine: নুন আর ময়দা

Türkçede bir işi “tuzu kuru” diye nitelendiririz ya da bir lafın üstüne “tuz biber ekmek” deriz. Bengalce’de ise işler biraz daha mutfak kokuyor. Bir şeyin çok kolay olduğunu anlatmak için Bengalce’de নুন আর ময়দা (nun ar moida) derler. Bu, “tuz ve un” demek. Düşünün ki bir yemek yapacaksınız ve elinizde sadece tuz ve un var — yani olabilecek en basit malzemeler! Bu deyim, tıpkı bizim “çocuk oyuncağı” dememiz gibi, bir işin hiç de zor olmadığını anlatır.

Peki bunu nasıl öğrenirsiniz? Hemen Türkçedeki karşılığını aramayın. Bunun yerine, bir mutfak sahnesi hayal edin. Bir Bengal, size “Bu sınav নুন আর ময়দা gibiydi” dediğinde, gözünüzde canlanan şey; boş bir mutfak tezgâhında iki kâse tuz ve un olmalı. Bu görüntüyü zihninize kazıyın. İşte bu yönteme “duyusal bağlantı kurma” diyoruz. Kelimeyi değil, sahneyi hatırlarsınız. Bir dahaki sefere bir arkadaşınız size zor bir dersten bahsettiğinde, içinizden “O kadar da zor değilmiş, নুন আর ময়দা işte!” diyebilirsiniz. ::

2. “Kafayı Yemek” Yerine: মাথা খাওয়া

Her dilde delilikle ilgili bir sürü deyim vardır. Bizde “kafayı yemek”, “tahtası eksik” gibi ifadeler var. Bengalce’de ise bu durum çok daha “yamyamca” bir hal alıyor: মাথা খাওয়া (matha khaoa). Kelime anlamı “kafa yemek”. Birisi size “Beni yorma, মাথা খেয়ো না!” dediğinde aslında “Bana bunaltma, kafamı şişirme!” demek istiyordur. Yani birinin sizi “kafasını yiyerek” rahatsız ettiğini düşünün.