Sen mi, siz mi? Arapçada hitap etmenin incelikleri

Öğrencilerim bana en çok şu soruyu soruyor: "Layla, Arapçada kime enta, kime entum diyeceğim?" Haklı bir soru, çünkü Türkçede "sen" ve "siz" ayrımı kulağımıza doğal gelir ama Arapçada bu ayrım hem cinsiyete hem sayıya hem de sosyal mesafeye göre şekillenir. Bir gün bir öğrencim yaşlı bir profesöre kayfa halak? diye sordu — yani "Nasılsın?" anlamında eril tekil hitap kullandı. Profesör gülümsedi ama o gülümsemede "bir daha yapma" mesajı vardı. İşte bu yazıda enta, enti, entum ve entum (dişil çoğul) arasındaki farkı, ne zaman hangisini seçeceğimizi ve en sık yapılan hataları konuşacağız.

Temel kural: Arapça hitap cinsiyete ve sayıya bakar

Türkçede "sen" ve "siz" ikilisi varken Arapçada dört temel form karşımıza çıkar. Eril tekile enta, dişil tekile enti, eril çoğula entum, dişil çoğula entunne denir. Bu dörtlü, cümlenin geri kalanını da etkiler: fiiller, zamirler, sıfatlar hep bu forma uyum sağlar.

Peki bu "siz" Türkçedeki gibi nezaket anlamı taşır mı? İşte kritik nokta burada. Arapçada entum çoğul anlamına gelir; gerçekten birden fazla kişiye hitap ediyorsan kullanılır. Tek bir kişiye nezaket göstermek için entum demek — Türkçedeki "siz" alışkanlığıyla — çoğu Arapça konuşan için tuhaf kaçar. Yani patronunuza tek başına hitap ederken bile enta veya enti demeniz beklenir; nezaket başka araçlarla, örneğin min fadlik (lütfen) veya lev semaht (müsaadenizle) gibi ifadelerle sağlanır.

Nezaket nerede saklı? Çoğulda değil, kelimelerde

min fadlik, hal yumkin en es'el?

Türkçe konuşanların beyni otomatik olarak "resmi ortam = siz" denklemini kurar. Arapçada bu denklem çalışmaz. Bir üniversite hocasına, bir devlet memuruna ya da yaşlı bir komşuya hitap ederken bile tekil zamir kullanılır; saygı ton, kelime seçimi ve fiil kalıplarıyla gösterilir. Örneğin bir ricada bulunurken lev semaht demek, sadece enta demekten çok daha kibar bir izlenim bırakır.

Gördüğünüz gibi nezaket çoğulda değil, kelime seçiminde ve tonda saklı. Keyfe haluk? sorusu, söyleniş biçimine göre hem samimi hem son derece resmi olabilir.

En sık yapılan üç hata

enta min eyna? enti min eyna?